„Teatr jest najważniejszą rzeczą na świecie, gdyż tam pokazuje się ludziom, jakimi mogliby być, jakimi pragnęliby być, choć nie mają na to odwagi, i jakimi są” Tove Janson „Lato muminków” Do Sanatorium Uzdrowiskowego i Pijalni Wód im. prof. dr Józefa Dietla, w którą na czas przedstawienia zamienia się scena Małopolskiego Ogrodu Sztuki przybywają pełni życia i energiczni inwestorzy. Choć zostali tu zaproszeni w celach biznesowych – mają pozbyć się tu... Czytaj więcej
Siekierezada – o „Kinie moralnego niepokoju” Michała Borczucha w Nowym Teatrze w Warszawie
W 1845 roku amerykański pisarz i poeta, Henry David Thoreau, wyruszył nad jezioro Walden w stanie Massachusetts, by zbudować dom i zamieszkać w całkowitym odosobnieniu od świata, zapewniając sobie byt wyłącznie pracą własnych rąk. Chcąc zbadać, co tak naprawdę jest człowiekowi niezbędne do życia, spędził w lesie dwa lata i dwa miesiące, po czym powrócił do życia w cywilizacji. W trakcie eksperymentu napisał książkę „Walden, życie w lesie”, która przybierając... Czytaj więcej
Gęganie toruńskich gęsi – o spektaklu „Wróg się rodzi” Marcina Kąckiego w reż. Anety Groszyńskiej w Teatrze Horzycy w Toruniu
Toruński spektakl poświęcony jest Radiu Maryja i przyznać trzeba, że „obsługuje” fenomen tego medium kompleksowo. Marcin Kącki opiera swój tekst na kilku narracjach jednocześnie, poruszając kwestię mowy nienawiści, sączącej się z anteny i jej skutków (watek rwandyjski), wykorzystywaniu słuchaczy przez cwanego, bezwzględnego, ukrywającego się w skórze owieczki Pana, biznesmena (wątek radia od środka) oraz przyczyn, dla których słuchacze RM w ogóle słuchają radia (wątek nieszczęśliwej słuchaczki). Te główne narracje zawierają... Czytaj więcej
Aż poleje się krew – o „Śmierci komiwojażera” Arthura Millera w reż. Radka Stępnia w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku
Arthur Miller w swojej autobiografii pisał o „Śmierci komiwojażera” tak: „Tu będzie rozprawiał żartowniś, krwawiący zlepek sprzeczności, błazen, w czym tkwiło coś śmiesznego, jak wbity w oko palec. A także coś politycznego, co dostrzegałem dalekim zakamarkiem świadomości, atmosfera była wówczas taka, jakby powstawało nowe cesarstwo, amerykańskie, choćby dlatego, że Europa, co sam wiedziałem, umierała albo już umarła, chciałem więc pokazać nowym wodzom i zadowolonym z siebie królom ciało wyznawcy”. Gdy zobaczyłem w... Czytaj więcej
Przeciętność gorsza od faszyzmu – o „Mein Kampf” w reż. Jakuba Skrzywanka w Teatrze Powszechnym w Warszawie
W jednej ze scen trzeciej części „Mein Kampf” Jakuba Skrzywanka Aleksandra Bożek siada na proscenium, otwiera trzymaną na kolanach wielką księgę (w domyśle – oryginał Hitlera) i wolno, z namaszczeniem, co jakiś czas patrząc na nas znacząco (żebyśmy przypadkiem niczego nie przeoczyli) czyta nam fragmenty hitlerowskiej prozy, dotyczące hodowli czystej rasy Niemców. Ilustrują to ubrani w hiperboliczne kostiumy nagich ludzi/małp aktorzy, dokonujący aktów kopulacji. Stylistycznie ich działania przypominają dziecięcą kreskówkę.... Czytaj więcej
Koniec marzeń z wielkiej płyty – o „Innych ludziach” Masłowskiej w reż. Jarzyny w TR Warszawa
Jedną z najbardziej przejmujących scen w hiphopowym poemacie Doroty Masłowskiej wydaje się ta, w której Iwona proponuje Kamilowi pieniądze za seks. „I w tym miejscu przez długą chwilę/słychać ciszę/nacisnął klamkę bez słowa/ wyszedł”. Od tego momentu jego świat zaczyna się walić, niczym domino: Aneta, dziewczyna, z którą Kamil kręci (w każdym znaczeniu tego słowa) nie chce go widzieć; Kamil nocuje u przyjaciela, ale ranek nieubłagalnie następuje i trzeba wracać do... Czytaj więcej
Sztuka przytulania – o „Idiotach” w/g von Triera w reż. Wierzchowskiego w Teatrze im. Jaracza w Łodzi
Film Larsa von Triera „Idioci” opowiada o grupie młodych ludzi, którzy zamieszkują ze sobą w odosobnieniu, tworząc specyficzną mikrospołeczność. Ich głównym celem jest znalezienie w sobie egzystencjalnej ludzkiej prawdy, symbolizowanej przez niepełnosprawnego umysłowo „idiotę”. Żeby ją jednak odnaleźć, potrzeba wyzwolenia od narzuconych im przez społeczeństwo, tradycję czy rodzinę schematów, a ono z kolei musi zrealizować się w jakimś geście radykalnym, przekroczeniu granic czy wręcz gwałcie na publicznym porządku. W tym... Czytaj więcej
Bunt reflektorów – o „Pannach z Wilka” Iwaszkiewicza w reż. Agnieszki Glińskiej w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie
Kluczem do spektaklu Glińskiej wydaje się pojęcie „reflektora”. Wywodzi się ono z twórczości Henry’go Jamesa i oznacza bohatera powieści, pełniącego rolę obserwatora, a zarazem interpretatora zdarzeń. Ora Segal w swojej książce „The Lucid Reflector: The Observer in Henry James’ Fiction” spojrzała przez jego pryzmat na całą twórczość autora „Portretu damy”, z kolei Katarzyna Szeremeta-Kołodzińska, powołując się w swojej pracy o „Pani Dalloway” Virginii Woolf na książkę Segal, dokonuje analizy relacji... Czytaj więcej
Anioł Stróż z Salt Lake City – o „Aniołach w Ameryce” w reż. Małgorzaty Bogajewskiej w PWSFTviT w Łodzi
Pełen tytuł dramatu Kushnera brzmi: „Anioły w Ameryce. Gejowska fantazja na narodowe motywy”. Dzieli się on na dwie części i przedstawia losy kilku nowojorskich gejów w epoce szalejącego, nieuleczalnego wtedy jeszcze AIDS, przypadającej na apogeum panowania ultraprawicowego prezydenta USA, Ronalda Regana. Napisana w 1995 roku sztuka jest odczytywana jako pełna ironii opowieść o demokracji, w której wyborcze wahadło przechyla się zbytnio w prawą stronę i zabójczych dla wszystkich tego faktu... Czytaj więcej
„MATERIA PRIMA sort!” – oficjalny dziennik festiwalowy, 15 – 23 lutego 2019
Piątek, 15 lutego 2019 Szanowni Państwo, Międzynarodowy Festiwal Materia Prima to przede wszystkim festiwal Teatru Formy, a więc sztuki, która w świadomy i celowy sposób opowiada o świecie i człowieku za pomocą różnych form teatru – od teatru cieni przez klasyczny dramat po lalki, od cyrku, przez sztukę iluzji po akrobatykę czy muzykę i jej gatunki. Nie możemy też zapominać o mediach, których Teatr Formy używa do kreowania specyficznych przestrzeni... Czytaj więcej
Ludzie pod ścianą – o „Wyzwoleniu” Wyspiańskiego w reż. Augustynowicz w Teatrze Polskim w Warszawie
Wyzwolenie Wyspiańskiego jest jedną z najlepszych w polskim teatrze sztuk, zbudowanych w oparciu o konwencję teatru w teatrze. Rozgrywa się na scenie teatru, w tym przypadku teatru krakowskiego (dziś – Teatr im. Juliusza Słowackiego). Oto około siódmej wieczorem wkracza na nią bohater, Konrad. Na razie jest na owej scenie sam, widzi jakichś „ludzi pod ścianą”, którzy „nasłuchują jak on rozpowiada, słów słuchają zdziwieni czyli duchem pojeni, skąd to idą te... Czytaj więcej
Na własne kopyto – „Czyż nie dobija się koni?” Horace’a McCoya w reż. Magdy Piekorz w Teatrze im. Mickiewicza w Częstochowie
Tytuły rozdziałów książki Horace’a McCoya układają się w następującą sentencję prawniczą sędziowskiego wyroku (tłum. Zofia Zinserling): „Niech oskarżony wstanie. Czy istnieje jakakolwiek podstawa prawna, by wstrzymać ogłoszenie wyroku? Skoro nie istnieje żadna podstawa prawna, by wstrzymać ogłoszenie wyroku, orzeczenie i wyrok tego sądu brzmi, że za zbrodnię zabójstwa pierwszego stopnia, za którą zostałeś skazany wyrokiem sądu przysięgłych, przewidującym najwyższy wymiar kary, ty, Robercie Syverten, będziesz wydany przez szeryfa okręgu Los... Czytaj więcej
Dziś w nocy urodzi się gwiazda Hamlet – „Hamlet” w reż. Tadeusza Bradeckiego w Teatrze Dramatycznym w Warszawie
Jedną z niezwykle ważnych i najpiękniej zagranych przez Krzysztofa Szczepaniaka w roli tytułowej scen jest spotkanie Hamleta z matką (Anna Moskal). Bohater zachowuje się tu najpierw jak porywczy, zazdrosny o swego ojczyma i stryja, młody chłopak. Jest opętany zazdrością i żalem do maki, zarzuca jej zdradę. Słysząc ruch za kotarą, rzuca się instynktownie w tamtą stronę. Zadaje cios. Gdy zdziera z twarzy ofiary zasłonę i widzi, że to nie król,... Czytaj więcej
Historia wesoła a ogromnie przez to smutna – „Zemsta nietoperza” Johanna Straussa w reż. Michała Zadary w Teatrze Narodowym w Warszawie
Korzenie operetki sięgają XVII wieku, a jej źródłem są francuskie wodewile oraz angielskie opery balladowe, grywane na ludowych jarmarkach. Były to z reguły pełne satyry miłosne krotochwile, urozmaicane muzyką i tańcem. Muzyka nie była specjalnie komponowana, ale dobierana spośród znanych powszechnie szlagierów z odpowiednio do sytuacji zmodyfikowanym tekstem. Co istotne, początkowo wodewile były wyrazem walki o sztukę narodową, kierując ostrze satyry przeciw panoszącej się w Europie włoskojęzycznej operze. Pierwszy wodewilowy... Czytaj więcej
A potem? – „Miłość od ostatniego wejrzenia” Vedrany Rudan w reż. Iwony Kempy w Teatrze Dramatycznym w Warszawie
W jednym z wywiadów Vedrana Rudan przyznała się, że uwielbia „Idę”. Swoją fascynację filmem Pawlikowskie go wyjaśniała następująco: „To najlepszy film, jaki w życiu widziałam. Ale nie w związku z tematem Żydzi – Polacy, tylko ze względu na dwa słowa, które wypowiada Ida. Gdy chłopak obiecuje jej wspólny wyjazd, spacery wzdłuż plaży, miłość, a ona po każdym jego zdaniu pyta: „A potem?”. To jest opowieść o sensie życia, która postawiła pod... Czytaj więcej
Złote Truskawy 2018
Drodzy Czytelnicy, w związku z pomyślnym zakończeniem roku 2018 nadszedł czas na przyznanie dorocznych antynagród. Jednym kryterium kwalifikacji jest tu fakt obejrzenia spektaklu w roku 2018 przez jednoosobowe i całkowicie subiektywne jury. A było w czym wybierać, gdyż obejrzałem w 2018 prawie 200 spektakli. Kolejność prezentowania nominacji jest przypadkowa. Miałem tu, jak co roku, zapewniać Was, że to tylko zabawa i żebyście się tymi (anty)nagrodami nie przejmowali. Doświadczenia poprzednich lat... Czytaj więcej
Rok 2018 w polskim teatrze – wszystko, co najlepsze!
Szanowni Państwo, już wkrótce „Złote Truskawy 2018” czyli lista zwycięzców moich corocznych teatralnych Antynagród (takie hollywoodzkie Złote Maliny). Nie chciałbym jednak być kojarzony tylko z narzekaniem i wytykaniem błędów. Z tego też względu postanowiłem kilka dni wcześniej podzielić się z Państwem pozytywnymi emocjami, jakich doznałem w polskich teatrach w mijającym roku. Uważam, że warto też ukazać obie strony medalu, jakim jest polski teatr, tym bardziej, że to sztuka żywa, w... Czytaj więcej
O, roku ów! – na marginesie spektaklu „Rok z życia codziennego w Europie Środkowo-Wschodniej” Moniki Strzępki w/g Pawła Demirskiego w Narodowym Starym Teatrze
Sfrustrowany, nic społecznie nieznaczący mężczyzna lat około 40. (Szymon Czacki) otrzymuje wyrok śmierci. Wyniki badań są jednoznaczne: umiera na raka. Ostatni rok jego życia stanie się pretekstem do przyjrzenia się światu, który go otacza. Niczym w „Kartotece” Różewicza, świat ten reprezentowany będzie przez różne postaci, dobrane przez autora tekstu, Pawła Demirskiego, z klucza współczesności, a inspiracją jest dzieło Jędrzeja Kitowicza „Opis obyczajów za panowania Augusta III” – staropolska historyczna panorama... Czytaj więcej
Elektryczność z oczu bije! Zgrzałam się przy tańcowaniu! – „Popiół i diament” Sikorskiej-Miszczuk w reż. Libera w Teatrze Modrzejewskiej w Legnicy
Książkę otwiera scena, w której sekretarz Komitetu Powiatowego w Ostrowcu, Podgórski, wiezie swojego zwierzchnika, Szczukę, na zebranie partyjne w cementowni. Mimo że są mocno spóźnieni, Podgórski zatrzymuje auto, żeby porozmawiać z Alicją Kossecką, żoną miejscowego sędziego, który właśnie powrócił z obozu – tego samego, w którym przebywał Szczuka. Po drodze napotykają na przechylone auto i dwa trupy. Zastrzeleni to miejscowi członkowie partii, pomyleni przez zabójcę ze Szczuką i Podgórskim, prawdziwymi... Czytaj więcej
Nie igra się z miłością – o „Instytucie Goethego” Cezarego Tomaszewskiego w Teatrze im. Szaniawskiego w Wałbrzychu
W książce Agaty Christie „Dziesięciu małych Murzynków” (celowo używam tego niezbyt poprawnego politycznie tytułu) tajemniczy pan Owen zaprasza na odciętą od świata wyspę dziesięć osób. Gdy się na niej pojawiają, okazuje się, że gospodarza nie ma, a służba ma za zadanie odtworzyć instrukcje gospodarza pozostawione przez niego na płycie. W każdej z nich oskarża on kolejną osobę o zbrodnię, którą ta popełniła, nie ponosząc przy tym kary. Rozpoczyna się makabryczna... Czytaj więcej