„Być jak Leokadia” – o „Lalce” Mikity Iłynczyka w Teatrze Dramatycznym w Warszawie

Kluczową postacią tego spektaklu jest Widmo (Małgorzata Niemirska), jego pierwowzorem zaś – babcia reżysera, Leokadia Tomaszewicz, Polka pochodząca z Nowogródczyzny. Po 1939 roku region ten znalazł się w granicach Związku Radzieckiego, a Leokadia większość życia spędziła na sowieckiej Białorusi. W jej bibliotece zachowało się dwutomowe wydanie „Lalki” Prusa z 1897 roku, jedna z niewielu książek pozwalających rodzinie utrzymać kontakt z językiem polskim. Stało sobie na uboczu, obok Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej... Czytaj więcej

Ritter, Dene, Voss w nowym wieku – o „Rodzeństwie” Bernharda/Lupy w NST (na 30-lecie)

Oglądałem ten spektakl w sobotę kolejny raz (ponad dwudziesty, bo jako student pracowałem w obsłudze widowni NST) i chyba pierwszy raz w życiu tak naprawdę mnie zachwycił. A to dlatego, że Małgorzata Hajewska-Krzysztofik, Agnieszka Mandat i Piotr Skiba wykonali bernhardowską partyturę bezbłędnie, daleko wykraczając poza zapisane w niej literki. Ja zaś mogłem się nią delektować, bo przyjechałem do Krakowa nie na spektakl, lecz na 30. rocznicę jego powstania. I kiedy... Czytaj więcej

Strike a pose – o spektaklu „Kraków narodowej sztuce, czyli tryumf miernoty” Agaty Dudy-Gracz w Teatrze im. Słowackiego.

„Ladies with an attitude/fellows that were in the mood/Don’t just stand there, let’s get to it/Strike a pose, there’s nothing to it/Vogue” Madonna „Vogue” Pierwsza część spektaklu Agaty Dudy-Gracz ma w sobie coś z loterii: o kolejności poznawania poszczególnych wydarzeń decyduje bowiem przypadek. Podzieleni na cztery grupy widzowie wędrują po gmachu Teatru Słowackiego, którego widownia, westybul, foyer i przestrzenie kawiarniane stają się miejscem akcji przedstawienia zrealizowanego w formule site-specific. Wszyscy... Czytaj więcej

Nora w „Norze”? – o filmie „Wartość sentymentalna” Joachima Triera

  Wszystko rozpoczyna się od ataku paniki, którego główna bohaterka filmu, aktorka Nora (Renate Reinsve), dostaje tuż przed wejściem na scenę podczas premierowego pokazu swojego najnowszego spektaklu. To, kogo gra i w czym, ma tu fundamentalne znaczenie, kieruje bowiem naszą uwagę na główny temat filmu, potwierdzając bądź nie – nasze co do niego przeczucia. Scena staje się prologiem opowieści, choć Joachim Trier od razu myli tropy, odkrycie więc jego właściwych... Czytaj więcej

Gombrowicz Witoldem podszyty – XVII Międzynarodowy Festiwal Gombrowiczowski w Radomiu

W dniach 10–17 października odbyła się w Radomiu XVII edycja Międzynarodowego Festiwalu Gombrowiczowskiego, organizowanego przez Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego, kierowany przez Jarosława Rabendę. To jedno z nielicznych na świecie wydarzeń teatralnych poświęconych twórczości jednego pisarza, którego tradycja sięga już ponad trzydziestu lat. W tegorocznym konkursie zaprezentowano dziesięć spektakli przygotowanych przez zespoły z Polski, Macedonii Północnej i Argentyny. Festiwal odbywa się w Radomiu nieprzypadkowo – w pobliskiej Wsoli, gdzie Gombrowicz... Czytaj więcej

Małgorzata – o „Fauście” Goethego w reż. Jana Nowary w Teatrze im. Siemaszkowej w Rzeszowie (FA 2026 cz. 7)

W finale spektaklu Jana Nowary odnajdujemy Małgorzatę (Aniela Kowalska) w więziennej celi, gdzie oczekuje ona na egzekucję za zabicie własnego dziecka. Dręczona poczuciem winy i wspomnieniami tragicznych wydarzeń, z trudem rozpoznaje przybyłego jej na ratunek Fausta (Robert Żurek). Choć na moment odżywa w niej dawne uczucie, nie potrafi zapomnieć o śmierci matki, brata i dziecka, za którego los oboje z Faustem ponoszą odpowiedzialność. Odmawia więc ucieczki, rozumiejąc, że nie uwolni... Czytaj więcej

Po drugiej stronie lustra – „Iwona, księżniczka Burgunda” w reż. Leny Frankiewicz w Teatrze Polskim w Bielsku-Białej (FA 2026 cz. 6)

Fabuła tej „Iwony” rozgrywa się w przestrzeni przypominającej ekskluzywną klinikę medycyny estetycznej, oferującą najnowsze i najbardziej zaawansowane zabiegi pielęgnacyjne czy odmładzające. Królowa, damy dworu, Iza a nawet panowie (Szambelan) nieustannie walczą z upływem czasu, obsesyjnie dbając o wygląd i korygując kolejne niedoskonałości. Najważniejszy jest tu bowiem wizerunek, któremu podporządkowano niemal wszystko. Tymczasem Iwona Jańci to pięćdziesięcioletnia kobieta, która pozostaje naturalna i nie zamierza uczestniczyć w tym wyścigu. Nie próbuje się... Czytaj więcej

Szczurza Śmierć – „Dżuma” Camusa/Kościelniaka w Teatrze Kameralnym w Bydgoszczy (FA 2026 cz. 5)

Pod koniec pierwszego miesiąca epidemii w Oranie jezuita, ojciec Paneloux, wygłasza do zgromadzonych w katedrze mieszkańców miasta kazanie, w którym przedstawia dżumę jako karę boską za ich grzechy. Przywołuje w nim postać Anioła Dżumy, „pięknego jak Lucyfer i olśniewającego jak samo zło”. Unosi się on nad dachami Oranu, dzierżąc w prawej ręce czerwony oszczep, lewą zaś wskazując domy, które ma nawiedzić zaraza. Jest więc nie tylko zwiastunem nieszczęścia, ale i... Czytaj więcej

Świąteczny bigos z kolędami – „Betlejem polskie” Rydla/Szumskiego z Teatru im. Osterwy w Lublinie (FA 2026 cz. 4)

Jako że nie do końca mogłem się rozeznać w fabule spektaklu Rafała Szumskiego, postanowiłem najpierw przeczytać „Betlejem polskie” Lucjana Rydla. Dramat ten – w telegraficznym skrócie – to patriotyczne jasełka, w których biblijna historia narodzin Chrystusa zostaje przeniesiona w polskie realia. W pierwszym akcie pasterze dowiadują się od aniołów o przyjściu na świat Zbawiciela i wyruszają do Betlejem z darami, śpiewając kolędy i tańcząc krakowiaka. Drugi akt rozgrywa się na... Czytaj więcej

Jubileuszowy Singer – „Dziedzictwo” w reż. Roberta Talarczyka w Teatrze Żydowskim w Warszawie (FA 2026 cz. 3)

W uzasadnieniu Literackiej Nagrody Nobla dla Icchoka Baszewisa Singera w 1978 roku podkreślano, że pisarz ocalił w literaturze świat wschodnioeuropejskich Żydów – ich język, wierzenia, obyczaje, duchowość i wyobraźnię, nadając zarazem tej szczególnej rzeczywistości wymiar uniwersalny. Trudno więc o twórczość lepiej nadającą się do uczczenia 75-lecia Teatru Żydowskiego w Warszawie. Gołda Tencer postanowiła zwieńczyć jubileuszowe obchody spektaklem „Dziedzictwo”, którego punktem wyjścia stał się przechowywany przez nią od lat niezrealizowany scenariusz... Czytaj więcej

„Hamlet” z kąpielą wylany – spektakl Jana Marka Kamińskiego w Teatrze im. Fredry w Gnieźnie (FA 2026 cz. 2)

Scenę wypełniają metalowe konstrukcje, rusztowania i stelaże, z których zwisają przewody, kable i fragmenty tkanin – głównie starych firan. Po lewej stronie ustawiono na niskich podestach rozmaite urządzenia, rurki i mechanizmy, za nimi zaś, w głębi sceny, znajduje się dziwny, postindustrialny tron, do którego od początku spektaklu zdaje się być na stałe przywiązana królowa Gertruda. Całość uzupełniają fragmenty bliżej nieokreślonych dekoracji oraz odsłonięte elementy teatralnej maszynerii. W głębi sceny umieszczono... Czytaj więcej

El Gran Teatro del Cupido – „Księżniczka na opak wywrócona” Pawła Aignera z Teatru im. Horzycy w Toruniu (FA 2026 cz. 1)

„O uciekasz bo choć jesteś / to cię nie ma i gdzie indziej / jesteś teraz a gdy jesteś / bądź tu gdzieś tam to może / jesteś z inną z jakąś inną / a nie ze mną i na inną / teraz patrzysz chociaż patrzysz / na mnie i do innej mówisz / co nie słyszę milcząc ze mną / i ta inna coś do ciebie / mówi milcząc... Czytaj więcej

Arcydzieło na opak wywrócone? – dziennik 64. Rzeszowskich Spotkań Teatralnych

Kochani, wczoraj w Rzeszowie rozpoczęły się 64. Rzeszowskie Spotkania Teatralne – 05. Festiwal Arcydzieł, organizowane przez Teatr im. Wandy Siemaszkowej. Z tej okazji zapraszam Was do śledzenia mojego festiwalowego dziennika, w którym będę dzielić się z Wami refleksjami na temat prezentowanych przedstawień. To dla mnie szczególna przyjemność, ponieważ po dwóch latach zasiadania w festiwalowym jury wracam do swojej podstawowej roli – krytyka teatralnego. Mogę więc znów przyglądać się spektaklom bez... Czytaj więcej

Siedmiu Gombrowiczów w poszukiwaniu Witolda – „Przeciw” Mikołaja Grabowskiego w Teatrze Powszechnym w Radomiu.

Oglądając w londyńskim Garrick Theatre „Orlanda” według Virginii Woolf, w reżyserii Michaela Grandage’a, z Emmą Corrin w roli tytułowej, zwróciłem uwagę na jeden z pomysłów inscenizacyjnych, przedstawiany w mediach jako niezwykle progresywny. Otóż głównemu bohaterowi, a później bohaterce, towarzyszy na scenie aż dziewięć wcieleń samej Virginii Woolf, komentujących i współtworzących jego historię. Mikołaj Grabowski w swoim „Przeciw” idzie jeszcze dalej, bo pozostawia na scenie samego Gombrowicza, rozszczepionego na siedem różnych... Czytaj więcej

Józio w galopie z Henrykiem i Iwoną – XVII Międzynarodowy Festiwal Gombrowiczowski w Radomiu

Już jutro w Radomiu rozpocznie się XVII Międzynarodowy Festiwal Gombrowiczowski, organizowany przez Teatr Powszechny im. Jana Kochanowskiego, kierowany przez Jarosława Rabendę. Wydarzenie, którego tradycja sięga ponad trzydziestu lat, należy do nielicznych na świecie przeglądów teatralnych poświęconych twórczości jednego pisarza. Nieprzypadkowo odbywa się właśnie w Radomiu. W pobliskiej Wsoli, w majątku swojego brata Jerzego, Gombrowicz bywał regularnie w okresie międzywojennym, pracując tam między innymi nad „Ferdydurke”. Dziś w tamtejszym pałacu mieści... Czytaj więcej

Ważenie i… pragnienie – pożegnanie Jana Frycza

Wczoraj, na praskiej wystawie Williama Kentridge’a, oglądałem jego film animowany „Weighing… and Wanting”. Soho Eckstein, bohater tej krótkiej animacji, usiłuje zmierzyć się z rozpadem związku, jakby próbował zważyć to, co po nim pozostało, i zrozumieć, czego wciąż pragnie. Kentridge prowadzi nas przez jego pamięć, nieustannie wymazując i przekształcając rysunki. Twarze, ciała i krajobrazy wyłaniają się jedne z drugich, jakby żaden obraz nie mógł ostatecznie zastąpić poprzedniego. To, co utracone, nie... Czytaj więcej

„Po nas choćby pożar” – „Game of Thrones: The Mad King” w Royal Shakespeare Company

Jedną z najpiękniejszych scen w spektaklu reżyserowanym przez Dominica Cooke’a jest moment, w którym pięć kobiecych bohaterek śpiewa wspólną pieśń – hymn do Matki, jednej z Siedmiu Twarzy Boga w religii Westeros, świata Gry o tron. Proszą ją o opiekę nad swoimi córkami i synami w czasie wojny. Rozstawione w różnych punktach krzyżowo rozchodzącej się przestrzeni gry, stosunkowo blisko jej centrum, patrzą na siebie i są razem, choć w planie... Czytaj więcej

Diabelska komedia Caroliny Bianchi y Cara de Cavalo – „Trylogia Siły Suki” na Festiwalu w Awinionie

Samochód – miejsce graniczne Jedna z najważniejszych sekwencji pierwszej części „Cadela Força” (Siła suki) – „A Noiva e o Boa Noite Cinderela” (Panna młoda i „Dobranoc Kopciuszku”) – rozgrywa się wokół samochodu. Zaczyna się w chwili, gdy nieprzytomne ciało Caroliny Bianchi zostaje przeniesione do jego bagażnika. Artystka zażyła wcześniej pigułkę gwałtu, nazywaną w Brazylii właśnie tytułową frazą „Dobranoc, Kopciuszku”. Od tej chwili kontrolę nad jej ciałem przejmują performerzy: przenoszą je,... Czytaj więcej

Total Eclipse of the Lear. O dwóch teatrach Silviu Purcărete – „Król Lear” z Teatru Narodowego im. Marina Sorescu w Krajowej na Festiwalu Szekspirowskim

Gloucester: „Te niedawne zaćmienia słońca i księżyca nie wróżą nam nic dobrego. Nauka może je sobie wyjaśniać, jak chce, ale takie zakłócenia wstrząsają biegiem spraw natury. (…) Dobre czasy mamy za sobą. Odprowadzi nas do grobu wrzaskliwy kondukt intryg, oszustw, zdrad i wszelakich katastrof. (…) Edmund: „Cudowna jest głupota tego świata! Kiedy nasz los niedomaga – często zresztą skutkiem naszych własnych nadużyć – winimy za niepowodzenia słońce, księżyc i gwiazdy:... Czytaj więcej

Reszta jest emocją – „Hamlet” Jacka Jabrzyka z Teatru Zagłębia w Sosnowcu na Festiwalu Szekspirowskim

Śmierć starego Hamleta kończy pewną epokę, nazwijmy ją medialną. Jej ostatnim śladem są pojawiające się na początku spektaklu zdjęcia pierwszych stron gazet i portali informujących o tyleż nagłej, co tajemniczej śmierci starego króla. Zaraz potem zauważamy młodego Hamleta siedzącego w goglach VR. Duch Ojca pojawia się jako hackerskie wtargnięcie do przestrzeni tajnej grupy księcia i jego kolegów, Horacjo zaś okazuje się wykreowanym przez sztuczną inteligencję botem o kobiecej tożsamości. Jesteśmy... Czytaj więcej